Samarqand atrofidagi bir gektar bedaga, hisob modelimiz bo'yicha, mavsumda ildizgacha taxminan 8 900 m³ suv yetib borishi kerak. Egat orqali sug'orilsa, buning uchun kanaldan qariyb 16 200 m³ olishga to'g'ri keladi. Dalada hisoblagich ham, suv tejovchi texnologiya ham bo'lmasa, Soliq kodeksi kub metriga 107 so'mlik stavkani 1,1 ga ko'paytiradi: qaysi hajm yozilishiga qarab gektaridan taxminan 1,05 yoki 1,9 mln so'm soliq chiqadi. Soliqni o'simlik ichgan suv bo'yicha deyarli hech qachon hisoblashmaydi. Suv olish joyida hisoblagich bo'lmasa, hajm limitdan yoki sug'orish normasidan olinadi. 2027-yildan esa ayrim xo'jaliklar uchun shu qog'ozdagi raqam ikki baravar qimmatga tushadi.
107 so'm qayerdan chiqdi
2026-yil 1-yanvardan qishloq xo'jaligi yerlarini sug'orishda suv resurslaridan foydalanganlik uchun soliq stavkasi kub metriga 107 so'm. U yer usti suvi uchun ham, yer osti suvi uchun ham bir xil va dehqon xo'jaliklari hamda qishloq xo'jaligi yeri bor jismoniy shaxslarga ham tegishli (Soliq kodeksi 445-moddasining birinchi qismi, lex.uz). Barcha stavkalar taxminan 7 foizga oshdi, O'RQ-1108-son qonun 2025-yil 25-dekabrda imzolangan (spot.uz, 08.01.2026).
O'sha xabarda spot.uz Kengashlar lazer bilan tekislanmagan yerlar uchun soliqni 1,2 gacha koeffitsiyent bilan oshira olishini, ilgari bu chegara 1,1 bo'lganini yozadi. Kodeks matniga ko'ra bu faqat qisman to'g'ri. Soliq stavkasiga 1,2 gacha oshiruvchi koeffitsiyent qo'llash huquqini Xalq deputatlari tuman va shahar Kengashlari faqat yuridik shaxslarning lazer bilan tekislash lozim bo'lgan, lekin tekislanmagan sug'oriladigan yerlari uchun va faqat 2027-yil 1-yanvardan oladi (O'RQ-1108-son qonunning 12-moddasi). Kengash bu koeffitsiyentni qo'llashga majbur emas. 2026-yilda bunday koeffitsiyent yo'q, ilgari ham kodeksda tekislash uchun 1,1 bo'lmagan: kodeksdagi 1,1 hisoblagichsiz va suv tejovchi texnologiyasiz sug'orish uchun ustama, bu haqda quyida. Kengashlarning 0,7 dan 1,5 gacha umumiy koeffitsiyentlari qishloq xo'jaligi yerlarini sug'orish stavkasiga qo'llanilmaydi.
Fermer soliqdan tashqari suv xo'jaligi tashkilotlariga suvni yetkazib berganlik uchun hozir alohida haq to'lamaydi. Prezidentning 2024-yil 5-yanvardagi PQ-5-son qarori suv xo'jaligi tashkilotlari tomonidan qishloq xo'jaligi mahsulotlari ishlab chiqaruvchilarga suv yetkazib berish xizmatlari uchun to'lovlarni bekor qildi, 2028-yil 1-yanvardan Do'stlik tumani bundan mustasno (lex.uz, 1-band, 2025-yil 14-oktabrdagi PQ-302-son qaror tahririda). Suvni xo'jaliklarga tumandagi «Suv yetkazib berish xizmati» davlat muassasasi yetkazadi, u tuman irrigatsiya bo'limi negizida tashkil etilgan. Har bir iste'molchi ishlatgan suv hajmini soliq organlariga ham shu xizmat taqdim etadi (3-band). Xo'jaligingizga yozilgan hajmni undan aniqlang: soliq shu hajmdan hisoblanadi. Suvdan foydalanuvchilar uyushmalari xo'jalik ichidagi tarmoqlar uchun haq oladimi-yo'qmi, buni tekshirmadik.
Hisoblagich, tomchilatib sug'orish yoki hech narsa: koeffitsiyentlar
Stavkaga Soliq kodeksi 445-moddasining ikkinchi qismidagi koeffitsiyentlar qo'llaniladi. Xo'jalikda suv tejovchi sug'orish texnologiyasi joriy qilingan va olingan suv hajmi suv o'lchash uskunasi asosida aniqlansa, koeffitsiyent 0,5. Ikki shartdan bittasi bajarilgan bo'lsa, 0,7. Texnologiya ham, uskuna ham bo'lmasa, stavka 1,1 ga ko'paytiriladi. Istisno: suv yer osti manbasidan o'lchash uskunasisiz olinsa, besh baravar stavka qo'llaniladi (oltinchi qism). Bularning hammasi 2026-yilda ham amalda, kodeksning lex.uz saytidagi matni bilan solishtirdik. Soliq idorasi texnologiyani tasdiqlash uchun qanday hujjatlarni qabul qilishini tekshirmadik, shuning uchun soliq hisobidan oldin buxgalteringiz bilan aniqlashtirib oling.
Pul hisobida farq sezilarli. Tomchilatib sug'orish va hisoblagich bo'lsa, stavkaning yarmi to'lanadi. Hisoblagichsiz tomchilatib sug'orish suv tejovchi texnologiya deb hisobga olinsa, 70% to'lanadi, olinmasa 110%. Egat yoki o'zi oqar suv bilan sug'orishda hisoblagich bo'lsa 70%, bo'lmasa 110%. Hisoblagichsiz variantlar faqat suv quduqdan olinmasa to'g'ri: yer osti manbasidan hisoblagichsiz olingan suvga kodeks besh baravar stavka qo'llaydi. 2027-yildan yuridik shaxsning lazer bilan tekislanmagan yeri uchun Kengash stavkaga yana 1,2 gacha koeffitsiyent qo'llashi mumkin bo'ladi.
2027-yildan nima bo'ladi
Prezidentning 2026-yil 5-fevraldagi PQ-47-son qarori 2027-yildan soliq va subsidiyalarni yerning suv bilan ta'minlanganligiga bog'laydi (lex.uz). Suv bilan barqaror ta'minlangan hududdagi sug'oriladigan yerlarda suv tejovchi texnologiyalar joriy qilinmagan bo'lsa, stavka ikki baravar oshirilgan miqdorda qo'llaniladi (2-band). Ikkinchi shart aqlli hisoblagichlarga tegishli. 2027-yildan sholi ekadigan xo'jaliklar ularni sholipoyaga suv kiradigan joyga, baliqchilik xo'jaliklari esa suv kiradigan va chiqadigan joyga o'z hisobidan o'rnatishi shart. Hisoblagich bo'lmasa, soliq ikki baravar hisoblanadi (3-band).
Prezidentning 2026-yil 24-apreldagi PF-68-son farmoni har bir toifa uchun alohida muddat belgilaydi (lex.uz, 17-band). Aqlli hisoblagich yoki suv tejovchi texnologiya yo'qligi uchun ikki baravar stavka sholi va baliqchilikda 2027-yildan, yuridik shaxslarning qishloq xo'jaligiga mo'ljallangan yerlarida qolgan barcha yo'nalishlar bo'yicha esa 2030-yildan qo'llaniladi. Bundan tashqari, 2027-yildan sochma (farmonda — sepma) usulda ekilgan sholi uchun ham ikki baravar to'lanadi.
Suv xo'jaligi vazirligi har yili 1-aprelga qadar Qishloq xo'jaligi vazirligi va hokimliklar bilan birga suv bilan barqaror va beqaror ta'minlangan hududlardagi xo'jaliklar ro'yxatini tayyorlaydi va Xalq deputatlari tuman Kengashlari tasdig'iga kiritadi. Bizningcha, hozir stavkani muhokama qilgandan ko'ra xo'jaligingiz qaysi hududga kirishini bilib olish muhimroq: ikki baravar soliq sizga umuman tegadimi-yo'qmi, shunga bog'liq.
Hisoblagich bo'lmasa, hajm qanday hisoblanadi
Asbob bo'lmasa, hajm suv olish limiti, sug'orish normalari, Suv hisobi platformasi yoki sun'iy yo'ldosh monitoringi ma'lumotlari bo'yicha aniqlanadi (o'sha tax-legal.uz sharhi). Suv hisobi platformasi ishlatilgan suv hajmini elektron hisoblab, iste'molchilarga ma'lum qilishi kerak. Davlat suv kadastrini esa 2026-yil aprelida ishga tushirish rejalashtirilgan edi (gazeta.uz, 17.10.2025).
Hisoblagich bo'lmasa, siz quygan suv uchun emas, qog'ozdagi norma uchun to'laysiz. Norma haqiqiy sug'orishingizdan yuqori bo'lsa, ortiqcha to'laysiz. Past bo'lsa, asbob o'rnatilgach soliq oshadi va bu kutilmagan xarajat bo'lib chiqadi. Shuning uchun kub metrlaringizni boshqa birov hisoblab qo'ymasdan oldin o'zingiz bilib olganingiz yaxshi.
Gektarga hisob: bog', uzumzor, beda
Quyida suv balansi modelimizning (FAO-56) hisobi. Sharoit: Samarqandning ko'p yillik iqlim me'yorlari, qumloq tuproq, sizot suvi 40 m chuqurlikda, xuddi Farruxning dalalaridagidek. Shuning uchun kapillyar ko'tarilish yo'q. «Netto» — ildizgacha yetib borishi kerak bo'lgan suv. «Suv olish joyida» — yo'qotishlarni hisobga olib manbadan qancha olish kerakligi: model foydali ish koeffitsiyentini (FIK) tomchilatib sug'orish uchun 0,9, egat uchun 0,55 deb oladi. Bog' olma bo'yicha hisoblangan. Soliq = hajm × 107 so'm × 445-moddadagi koeffitsiyent: tomchilatib sug'oriladigan bog' uchun 0,7 va 0,5, hisoblagichsiz uzumzor va beda uchun 1,1 ko'rsatilgan. Ikki baravar stavka va 2027-yildan Kengash koeffitsiyenti hisobga olinmagan.
| Dala | Mavsumdagi suv | Gektaridan soliq, so'm |
|---|---|---|
| Tomchilatib sug'oriladigan bog' | 8 800 m³/ga netto, suv olish joyida ~9 780 | suv olish bo'yicha koeffitsiyentsiz ~1,05 mln; 0,7 koeffitsiyent bilan ~732 ming; 0,5 bilan ~523 ming |
| Kanaldan o'zi oqar suv bilan sug'oriladigan uzumzor | 6 710 m³/ga netto, suv olish joyida ~12 200 | 1,1 koeffitsiyent bilan: netto bo'yicha ~790 ming; suv olish bo'yicha ~1,44 mln |
| Beda, egat orqali | 8 890 m³/ga netto, suv olish joyida ~16 170 | 1,1 koeffitsiyent bilan: netto bo'yicha ~1,05 mln; suv olish bo'yicha ~1,90 mln |
O'ng ustun kvitansiya emas, arifmetika: haqiqiy soliq sizga qaysi hajm yozilishiga bog'liq. Bitta ekinning o'zida ham qaysi hajm yozilishi va qaysi koeffitsiyent qo'llanishiga qarab soliq ekinlar orasidagi farqdan ko'ra ko'proq o'zgaradi. Kanaldan o'zi oqar suv bilan sug'oriladigan uzumzor ikki baravar stavkada va suv olish bo'yicha hisoblansa, gektaridan taxminan 2,61 mln so'm chiqqan bo'lardi, ikki baravar stavka 1,1 koeffitsiyentga ham ko'paytirilsa esa 2,87 mln. Hisoblagichli tomchilatib sug'oriladigan bog' esa 523 ming atrofida, ya'ni 5–5,5 baravar kam.
Jonli misol: pilot bog'imiz Olmazor, 2,52 ga. 2026-yil iyunida pilot fermeri Farrux, o'zining aytishicha, 8 marta 24 soatdan tomchilatib sug'organ, har gal 576 m³, ya'ni 228,6 m³/ga. Bir oyda bu gektariga taxminan 1 830 m³, koeffitsiyentsiz stavkada gektaridan 196 ming so'mga yaqin soliq degani. Dalada hisoblagich yo'q. Suv quduqdan olinmasa va tomchilatib sug'orish suv tejovchi texnologiya deb hisobga olinsa, 0,7 koeffitsiyent bilan ~137 ming chiqadi, hisobga olinmasa 1,1 bilan ~215 ming. Ammo bir gap bor: yozuvda tomchilatish sarfi soatiga 24 m³, bu daladagi nasos esa soatiga 60 m³ beradi. Qaysi raqam to'g'ri ekanini Farruxdan hali aniqlamadik. Agar ikkinchisi to'g'ri bo'lsa, iyundagi hajm ikki yarim baravar ko'p.
Hisoblangan hajm nega hisoblagich o'rnini bosmaydi
Aniq dalaga moslab sozlanmasa, hisobimiz hajm bo'yicha ±30% gacha adashadi. Ob-havo qismi aniqroq: pilot dalasida Open-Meteo prognozidan olingan etalon bug'lanish model tahlilidan bir kunlik prognozda 2%, bir haftalik prognozda 7% farq qildi. Zaif joy ob-havoda emas, ekin koeffitsiyentlarida va sun'iy yo'ldosh daraxtning shox-shabbasini qanday ko'rishida.
Bog' uchun bu shuni anglatadi: suv olish joyida 9 780 m³ emas, 6 850 dan 12 700 gacha. Koeffitsiyentsiz soliqda gektaridan ~732 mingdan ~1,36 mln so'mgacha. Har ikki tomonga xatolik 0,7 koeffitsiyent beradigan butun chegirmaga teng. Shuning uchun normaga bizning raqam bilan e'tiroz bildirish faqat norma yuqori chegaradan ancha oshib ketgandagina o'rinli. Farq 30% ichida bo'lsa, hisobimiz sizga tayanch bo'lmaydi.
Suv tejalishini ham va'da qilmaymiz. Hisoblagich bilan tasdiqlangan tejamkorlik bizda nolga teng, chunki pilot dalalarida hisoblagich yo'q. Tejash haqida aytganlarimizning hammasi sug'orish jurnali bo'yicha dalolatnoma tuzilmaguncha faqat hisob-kitob bo'lib qoladi.
Nimani bilmaymiz
PQ-47 va PF-68 dagi ikki baravar stavka Soliq kodeksi 445-moddasining koeffitsiyentlari bilan qanday birga qo'llanishini bilmaymiz: hozir amaldagi 1,1 yoki 0,7 bilan ham, 2027-yildan lazer bilan tekislanmagan yer uchun 1,2 gacha koeffitsiyent bilan ham. Ko'paytiriladimi yoki ulardan bittasi olinadimi, matnlarda aytilmagan. Suv bilan barqaror ta'minlangan hududda tomchilatib sug'orishsiz bog' yoki paxta uchun PQ-47 bilan PF-68 bir-biriga qanday mos kelishini ham bilmaymiz. Qaror ikki baravar stavkani 2027-yildan belgilaydi, farmon esa sholi va baliqchilikdan tashqari yuridik shaxslar uchun 2030-yilni ko'rsatadi, matnlarda bir-biriga to'g'ridan-to'g'ri havola yo'q. Suv hisobi ma'lumot bermayotgan ekan, tumaningiz uchun qaysi sug'orish normasi olinishini bilmaymiz. Hisoblagichsiz tomchilatib sug'orish 0,7 koeffitsiyent uchun ham, PQ-47 bo'yicha hududlarga ajratishda ham suv tejovchi texnologiya deb hisoblanadimi-yo'qmi va buni qanday hujjat bilan tasdiqlash kerakligini ham bilmaymiz: matnlarda texnologiyalar haqida gap boradi, qo'llash amaliyotini esa topmadik.
Bahslashsa bo'ladigan fikrimiz: suvi barqaror xo'jalik uchun eng kerakli xarid dastur emas, suv olish joyidagi hisoblagich. U koeffitsiyentni hozirning o'zida kamaytiradi (egatda 1,1 dan 0,7 ga, tomchilatib sug'orishda 0,7 dan 0,5 ga), 2030-yildan hisoblagichi yo'q yuridik shaxs ikki baravar stavkada soliq to'lashi mumkin, norma ustidagi bahsni esa ko'rsatkichlar ustidagi bahsga aylantiradi. Dalaning suvga ehtiyojini hisoblash esa hisoblagich bilan birga kerak bo'ladi: endi hisoblagich bo'yicha pul to'lanadigan ortiqcha suvni quymaslik uchun.
Ko'p beriladigan savollar
2026-yilda fermer uchun sug'orish suvining bir kub metri qancha turadi?
Soliq stavkasi kub metriga 107 so'm (Soliq kodeksi 445-moddasi). Hisoblagich yoki suv tejovchi texnologiya bo'lsa, u 0,7 ga, ikkalasi ham bo'lsa 0,5 ga, ikkalasi ham bo'lmasa 1,1 ga ko'paytiriladi. Yer osti manbasidan hisoblagichsiz olingan suvga besh baravar stavka qo'llaniladi. Yuridik shaxslarning lazer bilan tekislanmagan yerlari uchun 1,2 gacha koeffitsiyentni Kengashlar faqat 2027-yildan qo'llay oladi. Suv xo'jaligi tashkilotlariga suv yetkazib berish uchun haq yo'q, uni PQ-5 (05.01.2024) bekor qilgan (2028-yildan Do'stlik tumani bundan mustasno). Xo'jaligingizga yozilgan suv hajmini tumaningizdagi «Suv yetkazib berish xizmati»dan aniqlang.
Suv solig'i rostdan ham ikki baravar oshadimi?
Ha, lekin hammaga emas. PQ-47 bo'yicha 2027-yildan ikki baravar stavka suv bilan barqaror ta'minlangan hududda suv tejovchi texnologiya joriy qilinmagan sug'oriladigan yerlarga, shuningdek aqlli hisoblagichi yo'q sholipoyalar va baliqchilik xo'jaliklariga tegadi. PF-68 bo'yicha yuridik shaxslarning qolgan yo'nalishlardagi qishloq xo'jaligi yerlarida aqlli hisoblagich yoki suv tejovchi texnologiya bo'lmasa, ikki baravar stavka 2030-yildan boshlanadi. Hududlar bo'yicha xo'jaliklar ro'yxati 1-aprelga qadar tayyorlanadi.
Hisoblagichim bo'lmasa, hajm qanday hisoblanadi?
Suv olish limiti, sug'orish normalari yoki hisob tizimlarining ma'lumotlari bo'yicha. Shuning uchun to'lov siz haqiqatda quygan suvga mos kelmasligi mumkin. Hisoblagich yoki suv tejovchi texnologiya 0,7 koeffitsiyent beradi, ikkalasi birga 0,5, ikkalasi ham bo'lmasa stavka 1,1 ga ko'paytiriladi. Yer osti manbasidan hisoblagichsiz olingan suvga besh baravar stavka qo'llaniladi.
SUV AI boti soliq uchun hisoblagich o'rnini bosa oladimi?
Yo'q. Bot dalaning suvga ehtiyojini hajm bo'yicha ±30% gacha xatolik bilan baholaydi. Bu sug'orishni rejalashtirishga va ochiqdan-ochiq oshirib yozilgan normaga e'tiroz bildirishga yordam beradi, lekin bot suv o'lchash asbobi emas.