_16.jpg){kind=link}
Farruxning aytishicha, iyunda uning Olmazor olma bog'idagi tomchilatib sug'orish tizimi sakkiz marta ishlagan, har safar 24 soatdan. Ya'ni taxminan to'rt kunda bir marta. Bizning suv balansi modelimiz esa avgust oxirigacha shu bog'ni 20 kundan ham ko'proq vaqtda bir marta sug'orishni maslahat berib kelgan. Daladagi quvurlar o'zgarmagan, xatoni model qilgan: u tomchilatib sug'oriladigan bog'ni xuddi egat orqali sug'orilgandek hisoblagan. PQ-47 quvurlar pulini qoplab beradi, lekin sug'orish tartibini qaror belgilamaydi. Pul ko'pincha aynan shu yerda yo'qoladi.
PQ-47 suv tejovchi texnologiyalar subsidiyasida nimani o'zgartirdi
Prezidentning 2026-yil 5-fevraldagi PQ-47-son qarori subsidiyani noldan boshlamaydi, 2022-yilgi PQ-144-son qaroridagi eski tartibni qayta yozadi. Kanal oxiridagi xo'jaliklar uchun asosiy o'zgarish shu: dala suv bilan barqaror ta'minlanmagan hududda bo'lsa, suv tejovchi texnologiyalar uchun subsidiyaga 1,25 oshiruvchi koeffitsiyent qo'llanadi. Suv uzilib-uzilib yetib keladigan fermer bosh ariq yonidagi xuddi shunday fermerdan to'rtdan bir hissa ko'p pul oladi. Summalar jadvaliga berilgan izohga ko'ra, bu koeffitsiyent jadvaldagi barcha tizim turlariga qo'llanadi. Qarorning 2-bandi esa subsidiyani suv bilan ta'minlanganlikka qarab hisoblashni 2027-yilga va xo'jaliklar ro'yxatiga bog'laydi. Bu ro'yxatni Suv xo'jaligi vazirligi har yili 1-aprelgacha tuman kengashlariga tasdiqlash uchun kiritadi.
Pul tizim o'rnatilmasdan oldin ham kelishi mumkin, lekin hammaga emas. PQ-47-son qarorning 6-bandiga ko'ra, 2026-yil 1-oktyabrdan tizimni bank kreditisiz, o'z pulingizga o'rnatsangiz, Agrar sohada to'lovlar agentligi subsidiyaning yarmini avans qilib beradi, qolganini esa tizim ishga tushgach to'laydi. Avansdan keyin ikki oy ichida tizim ishlamasa, pul qaytariladi.
Pudratchi kamida ikki yil kafolat berishi va besh yil davomida tizimga servis xizmati ko'rsatishi shart. Sizning o'rningizda bo'lsak, bu bandni boshqalaridan ko'ra sinchiklab o'qigan bo'lardik. Tuz yoki loyqa bilan tiqilib qolgan tomizgich birdan buzilib qolmaydi, u shunchaki kamroq suv beradi. Bir-ikki mavsumdan keyin qimmat tizim juda sekin ishlaydigan egatga aylanib qoladi.
Gazeta.uz xabariga ko'ra, 2026-yilga 503 ming gektar rejalashtirilgan. Spot keltirgan 2026-yil 3-fevral holatidagi ma'lumotga ko'ra, suv tejovchi texnologiyalar 2,6 mln gektarda o'rnatilgan, bu sug'oriladigan yerlarning 60 foizi. 2017-yilgacha ular 19 ming gektarda edi, 2028-yilga borib esa 3,5 mln gektarga, ya'ni 80 foizga yetkazish mo'ljallangan.
2026-yilda tomchilatib sug'orishga gektariga qancha beriladi
Summalar PQ-47-son qarorning o'z ilovasida yozilgan: ilova 2022-yil 1-martdagi PQ-144-son qarorining 2-ilovasidagi jadvalni yangi tahrirda bayon qiladi. Tomchilatib sug'orish uchun bazaviy miqdor ilovada mevali ekinlar uchun gektariga 6 mln so'm, uzum uchun 8 mln, paxta uchun ham 8 mln. Qoraqalpog'iston va Xorazmdagi paxtaga 12 mln.
Biz lex.uz saytidagi o'zbekcha matnni tekshirib chiqdik: jadvalda summalar ming so'mda berilgan, mevali ekinlarga 6 000, uzum va paxtaga 8 000, Qoraqalpog'iston va Xorazmdagi paxtaga 12 000. 1,25 koeffitsiyent bilan suvi barqaror bo'lmagan hududdagi bog' gektariga 6 × 1,25 = 7,5 mln so'm oladi. Bu jadvaldagi satr emas, bizning hisobimiz. Koeffitsiyentni idora qaysi yildan va qaysi dalaga qo'llashini kalkulyator ko'rsatadi.
Qidiruv natijalarida hali ham 2019-yilgi PQ-4499-son qaroridagi tomchilatib sug'orishga 8 mln so'm degan raqam chiqib turadi. U qarorda bazaviy miqdor barcha ekinlar uchun bitta edi va ekin turi koeffitsiyenti hamda yerning bonitet baliga ko'paytirilardi. 2026-yilda bog' uchun bu raqam endi to'g'ri kelmaydi.
Ariza berish va o'z summangizni hisoblash
O'zingizga tegishli summani eng tez my.gov.uz saytidagi Suv xo'jaligi vazirligining tomchilatib sug'orish kalkulyatori hisoblab beradi. Xizmat bepul, hujjat so'ramaydi: ekinlar va sug'orish usulini kiritasiz, summa o'zi hisoblanadi. Kalkulyator bu maqoladan farq qilsa, kalkulyatorga ishoning.
PQ-47 bo'yicha tartib shunday. Avval loyiha-smeta hujjatlari tayyorlanadi va ta'minotchi bilan shartnoma tuziladi. Tizimni bank kreditisiz o'rnatayotgan bo'lsangiz, shu hujjatlar asosida 2026-yil 1-oktyabrdan 50 foiz avans keladi, ikkinchi yarmi esa tizim o'rnatilib, ishga tushirilgandan keyin. Tumaningiz suv bilan barqaror ta'minlanmagan hududga kiradimi-yo'qmi, imzo chekishdan oldin aniqlab oling. Bog'ingizga gektariga 6 mln tegadimi yoki 7,5 mln, shunga bog'liq.
Pudratchiga yana bitta savol bering, bu savol hech qaysi hujjatda so'ralmaydi: tizim soatiga necha kub metr suv beradi va bir sug'orish necha soatga mo'ljallangan. Shu ikki raqamni bilmasangiz, ko'z chamasi bilan sug'orishga to'g'ri keladi.
Tomchilatib sug'orishda suv solig'i: 0,7, 0,5 va 2027-yildan ikki baravar stavka
Subsidiya bir marta beriladi, suv solig'i esa har yili to'lanadi. Soliq kodeksining 445-moddasiga ko'ra (tax-legal.uz saytining 2026-yil 4-sentabrdagi sharhi), qishloq xo'jaligida sug'orishga olinadigan suv kub metriga 107 so'm. Suv tejovchi texnologiya yoki suv o'lchash uskunasi bo'lsa, stavka 0,7 ga, ikkalasi ham bo'lsa, 0,5 ga ko'paytiriladi. Ikkalasi ham bo'lmasa, 1,1 ga.
Nasos soati qancha turishini hisoblaganimizda bog'ning mavsumiy normasi gektariga 6 500 m³ atrofida chiqqan edi. 1,1 koeffitsiyentda bu gektaridan taxminan 765 ming so'm soliq degani, 0,7 da 487 ming atrofida, 0,5 da 348 ming atrofida. Bu hisoblab chiqilgan normaga asoslangan arifmetika, soliq idorasidan kelgan hisob emas: haqiqiy hajm dalaga va hisoblagich bo'lmasa, uni qanday aniqlashlariga bog'liq.
Spot 9-fevralda yozganidek, 2027-yildan suv bilan barqaror ta'minlangan, lekin suv tejovchi texnologiya joriy qilinmagan yerlarda stavka ikki baravar oshadi. Ikki baravar oshirish 1,1 koeffitsiyent bilan qanday birga qo'llanishini e'lon qilingan materiallardan tushunib bo'lmaydi, buni soliq idorasi o'rniga sharhlab o'tirmaymiz. Lekin suv bilan yaxshi ta'minlangan yerda tomchilatib sug'orishni kechiktirish bir yil o'tiboq qimmatga tushadi.
Tomchilatib sug'orishga boshqacha tartib kerak
Egat orqali sug'organda suv butun qator orasiga tarqaladi va bog' ostidagi tuproq bitta katta bak kabi ishlaydi. Tomchilatib sug'orishda esa faqat quvur ostidagi tor tasma nam bo'ladi. FAO-56 qo'llanmasining 20-jadvali tomchilatib sug'orish uchun namlangan yuza ulushini 0,3–0,4 deb beradi. FAOda bu tuproq yuzasining ulushi. Biz modelda uni ildiz zonasi hajmiga ko'chiramiz, shunda daraxtga butun yer namlanganda bo'ladigan zaxiraning yarmidan ham kami tegadi.
Kichik bak tez bo'shaydi, shuning uchun tez-tez va qisqa sug'orish kerak. Egatdagi odat, ya'ni kamdan-kam, lekin mo'l qilib sug'orish tomchilatib sug'orishga ko'chirilsa, nam tasma shuncha suvni ushlab turolmaydi va ortig'i ildizlardan pastga ketadi. Subsidiya olingan, nasos o'z soatlarini ishlagan, daraxt esa avvalgidan ortiq suv olmagan.
Bu bizning fikrimiz, u bilan bahslashsa bo'ladi: 503 ming gektarlik dasturga pudratchilardan ko'ra egatdan qolgan sug'orish tartibi ko'proq xavf soladi. Buni butun mamlakat bo'yicha raqamlar bilan isbotlay olmaymiz. Lekin o'zimiz shu toshga qanday qoqilganimizni ko'rsata olamiz.
Bizning xatomiz: 4 kun o'rniga 20 kun
SUV AI modeli suv balansini FAO-56 bo'yicha hisoblaydi. 2026-yil 23-avgustgacha unda namlanish ulushi yo'q edi: tomchilatib sug'oriladigan bog'ning namlik zaxirasi butun maydon bo'yicha 1,5 m ildiz qatlami uchun hisoblanardi. Natijada chegaragacha taxminan 100 mm zaxira va sug'orishlar orasida 20 kundan ortiq oraliq chiqardi. Farrux esa shu paytda o'rtacha 3,75 kunda bir marta sug'orayotgan edi.
Buni bot maslahatini fermerning o'zi qilayotgan ish bilan solishtirganda payqadik. FAO-56 jadvalidan 0,40 ulushni kiritdik, bog'ning zaxirasi taxminan 78 mm gacha qisqardi va oraliq Farruxnikidek 4–5 kun bo'lib qoldi. Haqiqiy ob-havo ma'lumotlari bilan hisoblaganda u ba'zan 8 kungacha cho'ziladi. Bu oraliqqa eng ko'p sun'iy yo'ldosh suratidan olinadigan NDVI ta'sir qiladi, NDVIdan bog'ning suv iste'molini hisoblashni esa hali dalaga moslab sozlaganimiz yo'q. Hisobning o'zi qanday tuzilganini olma bog'ini suv balansiga qarab qachon sug'orish haqidagi maqolada tushuntirganmiz.
FAO jadvallari va sun'iy yo'ldosh suratlari bilan ishlaydigan model besh baravar adashdi. Egatdan ko'z chamasi bilan ko'chirilgan sug'orish grafigi bundan aniqroq chiqishi qiyin.
Nimani bilmaymiz
1,25 koeffitsiyent qaysi tumanlarga tegishli ekanini va amalda qanday qo'llanishini tekshirmaganmiz. Bir gektar tomchilatib sug'orish tizimi hozir pudratchilarda qancha turishini ham bilmaymiz: tekshirilgan narx qo'limizda yo'q, uni o'ylab topmaymiz, usiz esa 6 mln xarajatning qancha qismini yopishini aytib bo'lmaydi. Olmazorda namlanish ulushini hech kim o'lchamagan. 0,40 jadvaldagi odatiy qiymatdan olingan, har qatorga ikkita tomchilatish quvuri tortilgan bo'lsa, u 0,5–0,6 bo'lishi mumkin. Suv sarfi ham ochiq savol: bazada tizim chiqishida 24 m³/soat yozilgan, nasos 60 m³/soat beradi, ehtimol ular orasida suv yig'gich bor. Farruxning javobini kutyapmiz.
Pilot fermerining dalasida suv tejaldi deb da'vo qilmaymiz. Hisoblagich yo'q, bizning qoidamiz bo'yicha esa o'lchov ko'rsatmaguncha tasdiqlangan tejamkorlik nolga teng.
Ko'p beriladigan savollar
2026-yilda tomchilatib sug'orishga gektariga qancha subsidiya beriladi?
PQ-47 ilovasiga ko'ra tomchilatib sug'orish uchun bazaviy miqdor mevali ekinlarga gektariga 6 mln so'm, uzum va paxtaga 8 mln, Qoraqalpog'iston va Xorazmdagi paxtaga 12 mln. Suv bilan barqaror ta'minlanmagan hududlarda 1,25 koeffitsiyent qo'llanadi. O'z dalangiz uchun summani my.gov.uz saytidagi Suv xo'jaligi vazirligi kalkulyatorida hisoblang.
Tizim o'rnatilmasdan oldin pul olsa bo'ladimi?
Ha, lekin hammaga emas va darhol emas. PQ-47-son qarorning 6-bandiga ko'ra 2026-yil 1-oktyabrdan tizimni bank kreditisiz o'z pulingizga o'rnatsangiz, Agrar sohada to'lovlar agentligi loyiha-smeta hujjatlari va ta'minotchi bilan tuzilgan shartnoma asosida subsidiyaning 50 foizini avans qilib beradi, qolgan 50 foizi tizim ishga tushgach to'lanadi. Avansdan keyin ikki oy ichida tizim ishlamasa, subsidiya qaytariladi.
Subsidiyadan tashqari tomchilatib sug'orish nima beradi?
Suv solig'i kamayadi: kub metriga 107 so'mlik bazaviy stavka suv tejovchi texnologiya bo'lsa 0,7 ga, ustiga suv o'lchash uskunasi ham bo'lsa 0,5 ga ko'paytiriladi. 2027-yildan suv bilan barqaror ta'minlangan, lekin suv tejovchi texnologiya joriy qilinmagan yerlarda stavka ikki baravar oshadi.
Tomchilatib sug'orish o'rnatilgach, suv nega behuda ketishi mumkin?
Ko'pincha sababi shu: egatdagi eski grafik bo'yicha sug'orishadi, ya'ni kamdan-kam, lekin mo'l qilib. Tomchilatib sug'orishda namlik zaxirasi faqat tomizgichlar ostida bo'ladi, shuning uchun tez-tez va qisqa sug'orish kerak, aks holda suv ildizlardan pastga ketadi.